Grzejnik szumi przy termostacie? Sprawdź przepływ

Grzejnik szumi przy termostacie – co dzieje się w zaworze?

Głowica termostatyczna reaguje na temperaturę w pomieszczeniu. Gdy robi się cieplej, naciska trzpień zaworu i ogranicza ilość wody wpływającej do grzejnika. Wewnątrz zaworu pozostaje wtedy niewielki prześwit, przez który przepływa czynnik grzewczy.

Jeżeli różnica ciśnień po obu stronach zaworu jest zbyt duża, woda przyspiesza w zwężeniu. W efekcie pojawia się jednostajny szum, syk albo świst słyszalny tuż przy głowicy. Problem może nasilać się, gdy termostaty w innych pomieszczeniach zaczynają zamykać kolejne grzejniki, a pompa nadal pracuje z niezmienioną wydajnością.

Trzeba przy tym odróżnić dwa pojęcia. Ciśnienie widoczne na manometrze kotła to nie to samo co różnica ciśnień powodująca przepływ przez zawór. Dlatego spuszczanie wody albo obniżanie ciśnienia napełnienia instalacji „na próbę” nie jest właściwą metodą usuwania szumu.

Najczęstsze przyczyny hałasu to:

• zbyt wysoka nastawa pompy obiegowej;
• niewłaściwy tryb regulacji pompy elektronicznej;
• brak równoważenia hydraulicznego instalacji;
• nieprawidłowa nastawa wstępna zaworu;
• nadmiernie otwarty zawór powrotny;
• zabrudzenie lub zużycie wkładki zaworowej;
• przepływ w kierunku niezgodnym z wymaganiami danego zaworu.

Ostatnia przyczyna częściej daje terkotanie, drgania lub stukanie niż spokojny szum. Kierunek przepływu powinien więc sprawdzić instalator na podstawie oznaczenia zaworu i sposobu podłączenia grzejnika.

Jak odróżnić szum przepływu od zapowietrzenia?

Sam opis „grzejnik hałasuje” nie wystarcza do postawienia diagnozy. Znaczenie ma rodzaj dźwięku, miejsce jego powstawania oraz moment, w którym się pojawia.

Dźwięk i zachowanie instalacji	Najbardziej prawdopodobny trop	Co sprawdzić najpierw
Jednostajny świst przy głowicy, najmocniejszy na ustawieniu pośrednim	Za duża różnica ciśnień lub przepływ przez zawór	Ustawienia głowicy, pompy i nastawę zaworu
Szumi kilka grzejników, zwłaszcza po nagrzaniu części pomieszczeń	Pompa nie ogranicza parametrów po zamknięciu części zaworów	Tryb pracy pompy i zrównoważenie instalacji
Szumi tylko jeden grzejnik	Lokalna regulacja, wkładka zaworowa lub kierunek przepływu	Nastawę wstępną i rodzaj zaworu
Bulgotanie, przelewanie i chłodna góra grzejnika	Powietrze w grzejniku	Odpowietrzenie zgodne z instrukcją instalacji
Terkotanie albo drganie podczas otwierania i zamykania	Niestabilna praca zaworu lub zły kierunek przepływu	Podłączenie i oznaczenia na korpusie zaworu
Hałas pochodzi głównie z pompy lub rur	Problem dotyczy całej instalacji	Pompę, filtr, ciśnienie robocze i hydraulikę obiegów

Powietrze może powodować różne odgłosy, jednak zazwyczaj nie tworzy czystego, stałego świstu ograniczonego do okolicy termostatu. Jeśli grzejnik równomiernie się nagrzewa, a dźwięk natychmiast reaguje na obracanie głowicy, bardziej prawdopodobny jest problem z przepływem.

Dlaczego hałas nasila się przy częściowym ustawieniu głowicy?

Całkowicie otwarty zawór tworzy stosunkowo szerokie przejście dla wody. Z kolei zawór zamknięty zatrzymuje przepływ. Największy hałas często pojawia się pomiędzy tymi skrajnymi pozycjami, ponieważ woda musi wtedy przecisnąć się przez małą szczelinę.

Dlatego grzejnik może zachowywać się następująco:

• na maksymalnym ustawieniu pracuje ciszej;
• po częściowym przymknięciu zaczyna świszczeć;
• po całkowitym zamknięciu cichnie;
• ponownie szumi, gdy głowica zaczyna otwierać zawór.

Taki przebieg jest mocną wskazówką, że problem dotyczy warunków hydraulicznych przy zaworze, a nie samego grzejnika. Ustawienie głowicy na maksimum może jednak służyć wyłącznie jako test. Pozostawienie jej w tej pozycji podniesie temperaturę pomieszczenia, ale nie usunie przyczyny.

Przy elektronicznej głowicy trzeba dodatkowo odróżnić szum wody od krótkiego dźwięku silniczka. Napęd może pracować przez kilka sekund podczas zmiany położenia zaworu. Jeżeli potem zapada cisza, prawdopodobnie jest to normalna praca mechanizmu, a nie ciągły hałas przepływu.

Co można sprawdzić samodzielnie?

Test trzech ustawień głowicy

Najpierw wybierz moment, w którym ogrzewanie pracuje stabilnie. Nie zmieniaj jednocześnie temperatury kotła, ustawienia pompy ani innych zaworów.

1. Ustaw głowicę na maksimum i odczekaj około dwóch minut.
2. Posłuchaj, czy szum zmalał, nasilił się lub pozostał bez zmian.
3. Przestaw głowicę na pozycję pośrednią i ponownie porównaj dźwięk.
4. Ustaw najniższą dostępną pozycję lub zamknięcie, jeśli konstrukcja głowicy je przewiduje.
5. Powtórz obserwację przy drugim grzejniku.
6. Zapisz, przy którym ustawieniu hałas jest najmocniejszy.

Jeśli grzejnik cichnie po pełnym otwarciu i zamknięciu, a szumi przede wszystkim pośrodku skali, instalator powinien sprawdzić przepływ i różnicę ciśnień. Natomiast brak jakiejkolwiek reakcji na ruch głowicy może oznaczać, że dźwięk przenosi się z rury, pompy albo innego odbiornika.

Sprawdź sposób nagrzewania grzejnika

Dotknij ostrożnie kilku miejsc na powierzchni grzejnika. Nie przykładaj dłoni do odsłoniętych rur ani bardzo gorących metalowych elementów.

• Chłodna góra i cieplejszy dół mogą wskazywać na obecność powietrza.
• Równomiernie ciepły grzejnik połączony ze świstem przy zaworze częściej wskazuje na nadmierny przepływ.
• Ciepła tylko niewielka część grzejnika oraz chłodne pomieszczenie mogą oznaczać zbyt mały przepływ, zabrudzenie lub błędną regulację.
• Grzejnik pozostający gorący mimo minimalnego ustawienia głowicy może mieć zablokowany trzpień, źle zamontowaną głowicę albo uszkodzoną wkładkę.

Jeżeli rzeczywiście występuje bulgotanie i chłodna góra, można przeprowadzić odpowietrzenie zgodnie z instrukcją instalacji. W zamkniętym układzie po tej czynności trzeba również sprawdzić ciśnienie wymagane przez producenta kotła. Nie należy jednak odpowietrzać grzejnika wielokrotnie tylko dlatego, że zawór świszczy.

Kiedy winna jest pompa lub brak równoważenia?

Jeżeli szumi jeden grzejnik, przyczyny warto najpierw szukać przy jego zaworze i nastawach. Gdy jednak podobny dźwięk pojawia się przy kilku odbiornikach, szczególnie po częściowym zamknięciu głowic, problem prawdopodobnie obejmuje większą część instalacji.

W starszej pompie ze stałymi biegami zbyt wysoka nastawa może wymuszać większy przepływ, niż potrzebują grzejniki. Natomiast nowoczesne pompy oferują różne tryby regulacji. W instalacjach dwururowych wyposażonych w zawory termostatyczne często stosuje się regulację ciśnienia proporcjonalnego, ponieważ pompa ogranicza wysokość podnoszenia wraz ze spadkiem przepływu. Nie jest to jednak uniwersalna nastawa dla każdej instalacji i każdego modelu pompy.

Równie ważne jest równoważenie hydrauliczne. Instalator ustawia zawory w taki sposób, aby każdy grzejnik otrzymywał potrzebną ilość wody. Bez tej regulacji odbiorniki położone blisko pompy mogą przejmować nadmierny przepływ, podczas gdy bardziej oddalone pomieszczenia pozostają niedogrzane.

Podczas diagnostyki fachowiec może:

• sprawdzić nastawę wstępną zaworu termostatycznego;
• ocenić położenie zaworu powrotnego;
• zweryfikować kierunek przepływu;
• skontrolować filtr instalacji;
• dobrać odpowiedni tryb pracy pompy;
• wykonać równoważenie hydrauliczne;
• sprawdzić zawór różnicy ciśnień lub obejście pompy, jeśli instalacja je wykorzystuje.

W mieszkaniu z ogrzewaniem wspólnym użytkownik zazwyczaj nie ma dostępu do pompy ani regulacji pionów. W takim przypadku trzeba zgłosić administratorowi, że szum zmienia się wraz z położeniem głowicy i czy podobny problem występuje w innych lokalach.

Czego nie regulować na ślepo?

Przypadkowe dławienie zaworu powrotnego może chwilowo wyciszyć grzejnik, ale jednocześnie ograniczyć jego moc oraz rozregulować przepływ w pozostałej części instalacji. Podobny problem pojawia się wtedy, gdy użytkownik obniża bieg pompy tak długo, aż najdalsze grzejniki przestają się nagrzewać.

Nie należy:

• zmieniać kilku nastaw jednocześnie;
• regulować pierścienia nastawy wstępnej bez instrukcji zaworu;
• traktować maksymalnego otwarcia głowicy jako stałego rozwiązania;
• obniżać ciśnienia napełnienia instalacji wyłącznie z powodu szumu;
• odkręcać nakrętek, śrubunków ani korpusu zaworu w gorącej instalacji;
• demontować pompy lub elementów kotła bez odpowiednich kwalifikacji.

Pomoc instalatora jest potrzebna, gdy pojawia się wyciek, spada ciśnienie, zawór mocno drga albo stuka, grzejnik nie reaguje na głowicę lub hałas rozpoczął się po wymianie pompy czy zaworu. Fachowiec powinien również sprawdzić instalację, jeśli obniżenie wydajności pompy wycisza szum, ale jednocześnie pogarsza ogrzewanie dalszych pomieszczeń.

Jeżeli grzejnik szumi przy termostacie, zacznij więc od testu ustawień głowicy i porównania innych odbiorników. Szum największy przy częściowym otwarciu zwykle prowadzi do przepływu, różnicy ciśnień lub regulacji zaworu. Dopiero bulgotanie, przelewanie oraz chłodna góra grzejnika uzasadniają podejrzenie zapowietrzenia.

Źródła

• Danfoss – dokumentacja techniczna zaworów grzejnikowych z nastawą wstępną.
• Danfoss – materiały dotyczące równoważenia hydraulicznego instalacji grzewczych.
• Grundfos Ecademy – materiały dotyczące trybów regulacji pomp obiegowych.
• Wilo Polska – materiały techniczne dotyczące regulacji pomp w instalacjach grzewczych.
• IMI Hydronic Engineering – materiały dotyczące zaworów termostatycznych i równoważenia hydraulicznego.