Grzejnik grzeje tylko u góry? Nie zawsze jest zapowietrzony

Grzejnik grzeje tylko u góry – kiedy to jest normalne?

Woda wpływająca do grzejnika ma wyższą temperaturę niż woda, która z niego wypływa. Po drodze oddaje energię do pomieszczenia, dlatego dolna część prawidłowo pracującego grzejnika może być wyczuwalnie chłodniejsza od górnej.

Danfoss w materiałach dotyczących termostatów grzejnikowych zwraca uwagę, że częściowo cieplejsza góra i chłodniejszy dół mogą być naturalnym efektem pracy instalacji: woda oddaje ciepło i wraca do instalacji już schłodzona.

Dlatego nie oceniaj grzejnika wyłącznie dłonią. Ważniejsze są trzy rzeczy:

• czy pomieszczenie osiąga ustawioną temperaturę,
• czy grzejnik nagrzewa się na dużej powierzchni,
• czy po dłuższej pracy instalacji nadal bardzo wyraźnie gorąca pozostaje wyłącznie jego górna część.

Jeżeli w pokoju jest komfortowo, a dół grzejnika jest jedynie umiarkowanie chłodniejszy, zwykle nie ma powodu do ingerencji.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy górny pas jest niemal parzący, dolna połowa pozostaje zimna, a pomieszczenie nie może się dogrzać. Wtedy trzeba szukać ograniczenia przepływu.

Ciepła góra i zimny dół nie są typowym objawem zapowietrzenia

Odpowietrzanie stało się pierwszą radą udzielaną przy niemal każdym problemie z kaloryferem. Nie zawsze słusznie.

Powietrze jest lżejsze od wody i gromadzi się przede wszystkim w górnej części grzejnika. Z tego powodu typowy zapowietrzony grzejnik jest chłodny u góry, może bulgotać, szumieć i ogrzewać się nierównomiernie.

Purmo w materiałach dla użytkowników rozróżnia te dwa przypadki bardzo wyraźnie: zimna góra i gorący dół sugerują potrzebę odpowietrzenia, natomiast gorąca góra i zimny dół mogą świadczyć o zbyt małym przepływie wody.

Dlatego wielokrotne odpowietrzanie grzejnika, z którego od razu wypływa równy strumień wody bez powietrza, raczej nie rozwiąże problemu przepływu.

Szybka diagnostyka według objawu

Objaw	Bardziej prawdopodobna przyczyna	Co sprawdzić najpierw
góra ciepła, dół trochę chłodniejszy, w pokoju jest ciepło	normalna praca grzejnika	niczego nie regulować bez potrzeby
tylko góra jest gorąca, duża część dołu pozostaje zimna	za mały przepływ	zawór, nastawa, przepływ w instalacji
góra zimna, dół ciepły	powietrze w grzejniku	odpowietrzenie
słychać bulgotanie lub przelewanie	powietrze w instalacji	odpowietrzenie i kontrola ciśnienia
grzejnik prawie cały zimny, ale rura zasilająca jest gorąca	zamknięty lub zablokowany zawór	głowica i zawór termostatyczny
pierwsze grzejniki są gorące, dalsze słabo grzeją	niezrównoważona instalacja	regulacja hydrauliczna
kilka dużych grzejników grzeje tylko częściowo	zbyt mały przepływ w obiegu	pompa, nastawy, średnice instalacji

Zbyt mały przepływ – najważniejszy trop

Gdy grzejnik grzeje tylko u góry, gorąca woda dociera do niego, ale może przepływać w zbyt małej ilości. Górna część zdąży się mocno nagrzać, natomiast zanim odpowiednia ilość wody dotrze do pozostałej powierzchni grzejnika, oddaje już znaczną część energii.

Purmo wymienia w takim przypadku między innymi nieprawidłowe zrównoważenie instalacji, niewłaściwe średnice przewodów oraz niedostateczny przepływ zapewniany przez pompę.

W praktyce przyczyna może być jednak znacznie prostsza.

Zawór termostatyczny może ograniczać przepływ

Najpierw ustaw głowicę termostatyczną na maksimum i daj instalacji czas na ustabilizowanie pracy.

Jeżeli po zwiększeniu nastawy większa część grzejnika zaczyna się nagrzewać, problem może wynikać po prostu z wcześniejszego przymknięcia zaworu.

Po długiej przerwie letniej zdarza się również, że trzpień zaworu termostatycznego pozostaje w pozycji ograniczającej przepływ. Danfoss opisuje możliwość sprawdzenia ruchu trzpienia po zdjęciu głowicy – powinien dać się lekko wcisnąć i samoczynnie wrócić.

Nie należy jednak odkręcać korpusu zaworu, śrubunków ani innych elementów mających kontakt z wodą pod ciśnieniem.

Problem może być po stronie zaworu powrotnego

Grzejnik zwykle ma nie tylko zawór z głowicą, ale również element regulacyjny po stronie powrotu. Jeżeli podczas wcześniejszych prac został mocno przymknięty, przepływ przez grzejnik będzie ograniczony.

Nie należy jednak przypadkowo otwierać wszystkich zaworów na maksimum. W wielu instalacjach ich ustawienia są częścią regulacji hydraulicznej.

Zmiana jednego grzejnika może poprawić jego pracę, ale równocześnie pogorszyć ogrzewanie innego pomieszczenia.

Instalacja może wymagać zrównoważenia hydraulicznego

Jeżeli jeden grzejnik dostaje za dużo wody, a drugi za mało, samo zwiększenie temperatury na kotle niewiele pomoże. Problemem nie jest wtedy temperatura wody, lecz jej podział pomiędzy poszczególne odbiorniki.

Danfoss określa równoważenie hydrauliczne jako takie wyregulowanie instalacji, aby do poszczególnych grzejników docierała odpowiednia ilość wody. Nastawy wstępne zaworów służą między innymi właśnie do ograniczenia lub zapewnienia odpowiedniego przepływu.

Na brak równowagi mogą wskazywać szczególnie sytuacje, gdy:

• grzejniki położone najbliżej kotła nagrzewają się bardzo szybko,
• dalsze grzejniki są wyraźnie chłodniejsze,
• problem dotyczy kilku pomieszczeń jednocześnie,
• sytuacja zmieniła się po wymianie pompy, grzejników albo zaworów,
• trzeba bardzo mocno podnosić temperaturę zasilania, żeby dogrzać najdalsze pomieszczenia.

W takim przypadku przypadkowe kręcenie nastawami może tylko przenosić problem pomiędzy pokojami.

Osad w grzejniku też może utrudnić obieg

W starszej instalacji trzeba brać pod uwagę również zanieczyszczenia krążące z wodą. Produkty korozji, magnetyt oraz inne osady mogą ograniczać drożność grzejnika, przewodów lub zaworów.

Nie oznacza to jednak, że każdy chłodniejszy dół świadczy o zamuleniu. Osad warto podejrzewać dopiero wtedy, gdy różnica temperatur jest duża, wydajność grzejnika wyraźnie spadła i prostsze przyczyny zostały wykluczone.

Szczególnie podejrzana jest sytuacja, gdy problem dotyczy starego grzejnika, podczas gdy inne odbiorniki na tej samej instalacji działają prawidłowo.

Płukanie grzejnika wymaga już ingerencji w instalację. Trzeba odciąć odbiornik, spuścić wodę i później przywrócić szczelność połączeń, dlatego bez doświadczenia lepiej zlecić tę pracę instalatorowi.

Pompa obiegowa i cały układ też mają znaczenie

Gdy podobny objaw występuje w wielu grzejnikach, nie warto analizować każdego z nich osobno.

Za mały przepływ w całym obiegu może wynikać między innymi z:

• niewłaściwego ustawienia pompy,
• problemu z pompą obiegową,
• mocno przymkniętych elementów instalacji,
• nieprawidłowego zrównoważenia,
• przebudowy instalacji bez ponownej regulacji,
• problemów z drożnością części układu.

Duże grzejniki wymagają większego przepływu niż niewielkie odbiorniki. Z tego powodu problem może stać się widoczny przede wszystkim na największym grzejniku w domu.

Nie należy od razu zwiększać biegu pompy. Zbyt duży przepływ także nie jest korzystny – może powodować hałas, problemy z regulacją i niepotrzebne zużycie energii.

Co sprawdzić samodzielnie, zanim zadzwonisz po instalatora?

Najlepiej postępować od rzeczy najprostszych i niewymagających rozkręcania instalacji.

1. Otwórz głowicę termostatyczną na maksimum. Odczekaj kilkanaście–kilkadziesiąt minut i sprawdź, czy powierzchnia grzejnika zaczyna nagrzewać się równiej.
2. Porównaj górę i dół grzejnika. Lekko chłodniejszy dół jest normalny. Bardzo gorący górny pas i zupełnie zimna dolna połowa wskazują już na problem z przepływem.
3. Sprawdź, czy góra nie jest zimna. Jeżeli właśnie górna część pozostaje chłodna albo słychać bulgotanie, wtedy odpowietrzanie ma znacznie więcej sensu.
4. Porównaj inne grzejniki. Jeżeli problem dotyczy jednego, szukaj przede wszystkim przy nim. Jeżeli podobnie zachowuje się kilka odbiorników, przyczyna może leżeć w regulacji całej instalacji.
5. Sprawdź zachowanie po sezonowej przerwie. Jeśli wcześniej grzejnik działał dobrze, a problem pojawił się po kilku miesiącach nieużywania, trzeba uwzględnić między innymi zawór termostatyczny.
6. Nie rozkręcaj połączeń pod ciśnieniem. Nakrętki zaworów, śrubunki i połączenia grzejnika nie służą do regulacji wykonywanej metodą prób i błędów.

Jeżeli po tych czynnościach duża część grzejnika nadal pozostaje zimna, potrzebna jest dokładniejsza kontrola przepływu.

Kiedy potrzebny jest instalator?

Fachowa diagnostyka ma sens przede wszystkim wtedy, gdy pomieszczenie rzeczywiście się nie dogrzewa, a nie tylko dlatego, że dół grzejnika jest trochę chłodniejszy.

Instalatora warto wezwać, gdy:

• gorąca jest tylko niewielka część grzejnika,
• problem powtarza się w kilku pomieszczeniach,
• zawór nie reaguje na zmianę nastawy,
• instalacja wymaga częstego odpowietrzania,
• ciśnienie regularnie spada,
• problem pojawił się po modernizacji ogrzewania,
• podejrzewasz osad albo niedrożność,
• przy zaworze lub grzejniku pojawia się wilgoć.

Specjalista może wtedy sprawdzić przepływy, nastawy zaworów, pracę pompy, różnice temperatur oraz równowagę hydrauliczną układu.

Najważniejsze, aby nie rozpoczynać od przypadkowej regulacji wszystkiego naraz. Jeśli grzejnik jest ciepły u góry i zimny na dole, odpowietrzanie nie jest pierwszym i oczywistym rozwiązaniem. Najpierw trzeba ustalić, czy różnica temperatur jest normalnym efektem oddawania ciepła, czy rzeczywiście woda przepływa przez grzejnik zbyt wolno.

Źródła

• Purmo – „Najczęściej zadawane pytania” dotyczące grzejników
• Purmo – „Kiedy i jak odpowietrzyć grzejnik”
• Danfoss – materiały dotyczące termostatów i zaworów grzejnikowych
• Danfoss – „Podstawy i rodzaje równoważenia hydraulicznego”
• Vaillant – poradnik dotyczący odpowietrzania grzejników